अनंत चतुर्दशी

anant chaturdashi अनंत चतुर्दशी हे व्रत अतिशय बिकट परिस्थिती निर्माण झाली तरच मागून घेतात. ओळीने चौदा वर्षे हे व्रत करण्याचा प्रघात आहे. सर्व व्रतांमध्ये अनंताचे व्रत कडक आहे. या दिवशी भक्तिभावाने अनंताची पूजा करतात. शुध्द पाण्याने ताम्रकलश चौरंगावर मांडून त्यास दोन छोटे रूमाल गुंडाळतात. त्यावर दर्भाचा शेज तयार करून ठेवतात. कलशावरील पत्रांत अनंताची प्रतिमा किंवा शाळिग्राम मांडून षोडशोपचारे पूजा करतात. समंत्रक चौदा गाठी मारलेला असा तांबडा रेशमाचा दोरा बनवून त्याची पण पूजा करतात. पूजा झाल्यावर तो दोरा उजव्या हातात बांधतात. त्यानंतर अनंताची कथा भक्तिभावाने ऐकतात. अधिक वाचा…

संगीतप्रेमी ऋषितुल्य शिक्षक – डॉ. अशोक रानडे

ashok ranade देशाचे पहिले उपराष्ट्रपती डॉ. राधाकृष्ण ह्यांच्या स्मरणार्थ शिक्षक दिन साजरा केला जातो. त्यानिमित्ताने संगीत क्षेत्रातील शिक्षक श्री. अशोक रानडे ह्यांना त्यांच्या विद्यार्थांनी वाहिलेली आदरांजली. मुंबई विद्यापीठात संगीत विभागाचे संचालक असतांना रानडे सरांचं अनेक विद्यार्था​ना मार्ग​दर्श​न मिळालं. ‘संगीताचं सौंदर्य​शास्त्र’, “संगीताचा रसास्‍वाद”, “लोकसंगीतशास्त्र” अशा अनेक विषयांची त्‍यांनीच सुरूवात करून दिली. संगीत कसं ऐकावं किंवा संगीताचे घटक आणि प्रकार काय आहेत हे लोकांना समजावं या हेतूने त्‍यांनी हा अभ्यासक्रम सुरू केला. रानडे सरांच्‍या म्‍हणण्यानुसार जे जे संगीताशी निगडीत आहे.अधिक वाचा…

डॉ. जयंत नारळीकर – काही दुर्मिळ आठवणी

dr jayant narlikar “आकाशगंगा” या आयुकाच्या (म्हणजे Inter University Centre for Astronomy and Astrophysics – IUCAA) हाउसिंग कॉलनीमधे रहायला गेले तेव्हां माझ्या घरासमोरच डॉ. जयंत नारळीकार व सौ. मंगला नारळीकर यांचे घर होते. असा दुर्मिळ शेजार आमच्या नशिबी होता. डॉ. नारळीकरांची एक्झीक्युटिव्ह सेक्रेटरी म्हणून काम करताना त्यांच्याशी सुमारे दहा वर्ष खूपच जवळून काम करण्याची संधी मिळाली तसेच त्यांचे शेजारी म्हणून राहण्याचीही। यांमुळे त्यांच्या अनेकविध रूप-गुणांचे जवळून दर्शन घडले. अधिक वाचा…

क्रीडा मानसशास्त्राज्ञ भीष्मराज बाम ह्यांना गुरुवंदना

bamsir रोजच्या जगण्यात आपण संताप, अस्वस्थता, चिंता अश्या अनेक नकारात्मक भावना निर्माण करतो आणि स्वत:ला चालू असलेल्या कामातून ‘लक्ष केंद्रित’ करण्यापासून परावृत्त सुद्धा करतो. ह्या ‘नादाला’, ‘अविरत चालणा-या किलबिलला,’ सगळेजण ‘चंचल मन’ ही संज्ञा देतो. जे वर्तमानात असूनही भूतकाळ आणि भविष्यकाळाबद्दल विचार करण्यात मग्न असतं! पतंजली ऋषींनी ‘योग दर्शन’ मध्ये ‘अष्टांगीक योगा’ मार्फत मन नियंत्रित करण्याची सूत्रे सांगितली आहेत. हा समृद्ध सांस्कृतिक वारसा नुसता अभ्यासलेलाच नाही तर त्याचा आपल्या दैनंदिन, रोजच्या आयुष्यासाठी, व्यावहारीक दृष्टीकोनातून कसा उपयुक्त होईल हे ‘श्री भीष्मराज बाम’ यांनी दाखवून दिलं. अधिक वाचा…

अन्न हे पूर्णब्रम्ह

ann-he-purnabramha

गाजराचा हलवा
ann-he-purnabramha प्रथम गाजरे स्वच्छ धुवून सालकाढणीने सोलून घ्यावीत व बारीक किसनीवर किसून घ्यावीत. नंतर गाजराच्या किसात एकदम…

भ्रमंती

bhramanti

बर्की धबधबा, कोल्हापूर
barki-waterfall धरणीमाता हिरावा शालू लेण्यासाठी पावसाची वाट पहात असते. डोंगरदर्‍यांमध्ये पडणारा धुवाँधार पाऊस…

 

संस्कृती

sanskruti

नागपंचमी
naga-panchami भारतात नाग-साप यांना देव मानले जाते. काही नाग मानवाला उपकारक तर काही विषरी नाग-साप अपकारक मानले…

कला-क्रिडा

kala-krida

लावणी सामाज्ञी सुलोचना चव्हाण
sulochana-chavan १७ मार्च १९३३ मध्ये मुंबईत सुलोचना चव्हाण यांचा जन्म झाला. त्यांचे माहेरचे नाव सुलोचना कदम…

 

सृष्टीरंग

अंतराळ ही एक गूढ पोकळी
antaral अंतराळ ही एक गूढ पोकळी. थंड, अंधारी. मनच नाही पण शरीराला तरंगत ठेवणारी पोकळी. आपण जरी पोकळी…

मुक्तांगण

नवचैतन्य भविष्याचे…
srushti nerkar राज्यात दुष्काळग्रस्त परीस्थिती असताना नाशिक जिल्ह्यातील सृष्टी नेरकर या छोट्या संशोधिकेने गरजेपुरते पाणी वापरण्यासाठी…